Mahfi Eğilmez: Faizi artırınca her şey düzelecek mi?

Dr. Mahfi Eğilmez

Bilimde mucizelere yer yoktur, bundan ötürü sihirli değnekler de yoktur. O nedenle merkez bankaları faizle ilgili ve bilhassa de düşüş yönünde karar almadan önce enflasyonun gidişini ve elindeki araçları kullanıp kullanamayacağını yeterlice tartmalı ve ona göre karar vermelidir.

Ekonomi bir bilimdir ve bütün bilimlerde olduğu tezleri, teorileri, kanunları hep neden-sonuç münasebetlerine dayanmak zorundadır. Aksi takdirde tezleri, teorileri ve kanunları yanlış olur, yanlış sonuçlara götürür. Bilimde bir sonuca ulaşmak için sonuçtan değil nedenden yola çıkılır. Mesela iktisatta enflasyonist baskılar ortaya çıkmışsa bu bir sonuçtur. Bu sonuca nasıl gelindiğini aramak için sebepleri araştırmak gerekir. Bu arama seyahatinde sorulacak soruların başlıcalarını şöylece sıralayabiliriz:

Ulusal paranın dış pahası düşüyor mu? İthal malların fiyatları kur nedeniyle artmanın dışında petrol, doğal gaz gibi ithal girdilerin fiyatlarındaki artışlardan etkileniyor mu? Borçlanmanın maliyeti (faizi) yükseliyor mu? Ülke riski (CDS primi) yükseliyor mu? Ülkeye yatırım yapanların sayısında ve getirdikleri direkt yabancı sermaye ölçüsünde azalma varsa bunun sebebi nedir? Yurt içinde fiyatların artmasının sebebi üretimde sıkıntı olması mı yoksa talep fazlalığı mı? Para arzı süratli artarak talep artışına mı yol açıyor?

Bu sorulara vereceğimiz karşılıklar bize enflasyonun sebeplerini gösterir. Şu Anda bunlara Türkiye açısından bakalım: Ulusal paranın dış pahası düşüyor. İthal malların fiyatları zaman zaman dış fiyatlardaki artışlar nedeniyle yükseliyorfakat asıl neden TL’nin iç değer kaybı (enflasyon.) Borçlanmanın maliyeti (faizi) yükseliyor zira ülke riski (CDS) yüksek. Zaman zaman düşüşler olsa da genel eğilim yükselme yönünde. Ülkeye yatırım yapanlarda düşüş var bunun en çok önemli sebebi CDS priminin yüksekliği. Esasen CDS priminin yüksekliği kısa vadede ödenecek yüksek dış borç ölçüsünü ya da Merkez Bankasının swap hariç net rezervlerinin önemli ölçüde eksi olmasının da yansımasını gösteriyor. Yurt içinde fiyatların artmasının üç sebebi var: Birincisi TL’nin risk primi nedeniyle dış değer kaybı ve bundan ötürü ithal girdilerin kıymetlenmesi, ikincisi üretimde, bilhassa tarım ve hayvancılık üretiminde yaşanan düşünceler, üçüncüsü talepte, paradan kaçış sonucu oluşan aşırı şişkinlik.

Geldik başlıktaki soruya: Faiz artırılırsa bu meseleler çözülür mü?

Türkiye iktisadında son iki yılda uygulanan ekonomi siyaseti, faiz siyasetinin yanlış uygulanması halinde iktisadın nasıl çöktüğünün tipik örneğidir. Enflasyonun yükseliş eğiliminde olduğu bir ortamda Merkez Bankası faizi düşürerek ve düşürmeye devam ederek tarihi bir yanlışa imza attı. Sonuçta ekonomi içinden çıkılmaz bir noktaya geldi ve şu anda faizi yeniden artırmak zorunluluğuyla karşı karşıya bulunuyor. Bu kademede faizi artırarak meseleler çözülebilir mi sorusuna verilecek karşılık şudur:

Faiz tek başına bütün ekonomik sistemi bozabilirfakat tek başına bütün ekonomik sistemi düzeltemez.

Esasen Merkez Bankası siyaset faizi hala yüzde 8,5 olsa da bunun Merkez Bankası’ndan borçlanan bankalar dışında hiçbir manası yok. Zira piyasada mevduat faizleri yüzde 35 – 40’lara, kredi faizleri de 45 – 50’lere gelip dayanmış durumda. Gösterge faiz yüzde 15,8 (vadesine 2 yıl kalmış, üç ya da altı ayda bir faiz ödemeli, piyasada en fazla işlem gören Devlet Tahvilinin faizi.) Bu durumda Merkez Bankası siyaset faizinin artırılmasının ne manası olabilir? Bu faiz sırf maddi bir ölçü ünitesi, bir gösterge manası taşımanın yanı sıra ekonomi idaresinin ekonomi siyasetine rasyonel yaklaşıp yaklaşmadığının, gidişatı yönlendirebilmek açısından tedbir alıp alamayacağının da göstergesi olarak kabul ediliyor. O nedenle siyaset faizinde yapılacak bir artış doğru siyasetlere dönüşün göstergesi olarak kabul edilecek. Ne var ki geldiğimiz etapta bu adım şayet yapısal ıslahatlarla desteklenmezse fazla bir mana taşımayacak. Hatta kısa süre sonra birçok olumsuzluk ortaya çıkınca faiz artırımına karşı çıkanlarca kendi tezlerine destek olarak kullanılabilir. Bunun olmaması için kesinlikle bir programla birlikte yürürlüğe konulmalıdır.

Sağlam bir yapısal ıslahat programıyla birlikte yapılacak bir faiz artışının kademeli yapılması makul olur. Mesela yapısal ıslahatlarla birlikte siyaset faizi 5 puan artırılıp, faiz artırımına enflasyon niyete kadar kademeli olarak devam edileceğinin açıklanması kanımca epey olumlu sonuçlar verir. Buna karşılık yapısal ıslahatlarla desteklenmemiş ama 20 – 30 puanlık bir faiz artışının, gizlenmiş ekonomik krizi ansızın ortaya çıkaracağını tahmin ediyorum. Bu türlü olursa üstte değindiğim faiz artırımının işe yaramadığı görüşü ortaya atılır ve inanılmayacak sayıda destekçi bulur.

Bu yazı Mahfi Eğilmez’in blog sitesinden alınmıştır