Mahfi Eğilmez: Merkez Bankası faizi kaç puan artırır?

Dr. Mahfi Eğilmez

Yanıtı derhal vereyim: Bilmiyorum. Kimsenin de bildiğini sanmıyorum. Merkez Bankası biliyor mu ondan bile emin değilim. Bu soruyu yıllardır yanıtlamıyorum. Zira yıllardır Merkez Bankası son ana kadar toplumu yönlendirecek hiçbir şey söyleyemiyor. Bu durumda Merkez Bankası’nın faizi ne kadar artıracağını tahmin etmek iktisatçıların değil falcıların işi haline dönüşüyor. Tahmin açıklayanlar aslında şu anda benim de yapacağımı yaparak kaç puan artıracağı varsayımını değil kaç puan artırmasını istediklerini açıklıyorlar. Mesela Fed’in ya da Avrupa Merkez Bankası’nın yahut İngiltere Merkez Bankası’nın faizi ne kadar artıracağı yahut düşüreceğini tahmin ediyorum ve bu iddiam hiç şaşmıyor. Zira o kurumlar kararlarını rasyonel çerçevede alıyorlar. Enflasyon yükseliyorsa faizi yükseltiyorlar, enflasyon düşüşe geçmişse bir süre bekleyip faizi de düşürmeye başlıyorlar. Nasıl bir karar alacaklarını da günler öncesinden kamuoyuyla paylaşıyorlar, böylelikle bir dalgalanmaya yol açmıyorlar. Uzunca bir müddettir bilim dışı düşünmeye sürüklendiğimiz ve bundan ötürü neden – sonuç bağlarını karıştırdığımız için bizde bu türlü bir rasyonel alaka kurulamıyor. O denli olunca da son saniyeye kadar Merkez Bankası’nın ne yapacağı bilinemiyor ve açıklama gelince dalgalanmalar yaşanıyor. O nedenle ben burada Merkez Bankası’nın faizleri kaç puan artıracağını değil faizleri hangi seviyeye yükseltirse ne sonuçlar ortaya çıkacağını tartışmaya çalışacağım.

İkinci senaryo: Merkez Bankası’nın siyaset faizini yüzde 8,5’den yüzde 15 seviyesine yükselttiğini düşünelim. Bu artış, son devirde yaratılan yüksek artış beklentilerinin yarattığı beklenti tuzağı nedeniyle ‘dağ fare yarattı’ yorumuna yol açabilir. Herhangi bir olumlu sonuç yaratamayacağı ilerleyen sürede olumsuz beklentilerin artmasına yol açabilir. Bu çapta bir artışla ülkeye yabancı yatırımcı gelmez, bankalar bir miktar negatif etkilense de bu etkilenme fazla olmaz. Zombi şirketlerin zombiliği su yüzüne çıkar, KOBİ’ler biraz daha kahra girer. Kur fazla geriye gitmeyeceği için ihracat ve ithalat çok fazla etkilenmez. Bu türlü bir faiz artırımı faizi hiç artırmamaya göre beklentilerini haksız çıkaracağı için ilerleyen günlerde daha olumsuz sonuçlara yol açabilir.

Üçüncü senaryo: Merkez Bankası’nın siyaset faizini yüzde 15’e çıkardığını, enflasyon devam ettikçe faizi kademeli olarak artıracağını açıkladığını, eş – vakitli olarak hükümetin yapısal ıslahatların ilk adımlarını attığını varsayalım. Bu adımlara örnek olarak mesela İstanbul Kontratının tekrar kabul edildiğini, Yargıçlar ve Savcılar Kurulu’ndan yürütmenin temsilcilerini çıkarmak için yasa teklifini meclise sunduğunu ve diğer yapısal ıslahatların planını açıkladığını varsayalım. Bu, en güçlü yaklaşımdır. Bu adımlarla TL, yabancı paralar karşısında değer kazanır. Burada da kurun gerilemesi nedeniyle bankalar, tüketiciler, gerçek dal ve ihracatçı olumsuz tesirlerle karşılaşır ama bu tesirler faizin kademeli artırılması nedeniyle ve yapısal ıslahatların dayanağıyla daha sınırlı kalır ve ülkeye yabancı yatırımcı girişi daha ağır olur.

Benim teklifim üçüncü senaryonun uygulanmasıdır. Zira çoğu zaman dediğimi faiz tek başına ekonomiyi batırırtek başına kurtaramaz.

Bu yazı Mahfi Eğilmez’in blog sitesinden alınmıştır