Mehmet Şimşek’in programı ihracatçıyı vurdu

Aram Ekin Duran

Türkiye’de AKP iktidarının son 20 yılda büyüme için öne çıkardığı ihracat atılımı, yüksek enflasyon sebebi ile yerini global pazar kaybı telaşına bıraktı. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in uyguladığı enflasyonla mücadele programı kapsamında döviz kurlarının baskılanması ihracatçı şirketleri krize sokarken, Türkiye’nin ihracat artışını da durma noktasına getirdi. Türkiye’nin yüksek maliyetler sebebi global pazarlarda süratle güç kaybettiğine işaret eden ihracatçılar, bu türlü giderse şirketlerin ihracat yapmaktan vazgeçeceği ikazında bulunuyorlar.

2023 amacının yarısına ulaşabildi

AKP hükümeti 2011 yılında açıkladığı “Cumhuriyetin 100. Yılı hedefleri” kapsamında 2023 yılında Türkiye’nin ihracatının 500 milyar dolara ulaşacağı vaadinde bulunmuştu. Cumhurbaşkanı Erdoğan, 2019 yılı ortalarına kadar bu gayenin tutturulacağı savını sürdürdü. Fakat geçen 13 yıl sonunda, Türkiye’nin ihracatı bu maksadın yaklaşık yarısına ulaşabildi.

2011 yılında 135 milyar dolar olan ihracat, TÜİK’in revize ettiği son verilere göre 2023 sonunda 255,5 milyar dolar olarak kayıtlara geçti. 2023 ihracatı, bir evvelki yıla göre sırf binde 6 artış kaydetti. Son 12 ayda ise 17 ihracatçı daldan 10’u bir evvelki yıla göre ihracat kaybı yaşadı.

Türkiye 255,5 milyar dolarlık ihracatı ile dünya ticaretinden yüzde 1,08 hisse alırken, ihracatçı ülkeler sıralamasında ise 29’uncu sırada yer aldı. 2011 yılından bugüne global ticarette pek çok dalgalanma ve pandemi krizler yaşanmış olsa da, Türkiye’nin ihracatı hem gelir hem de katma değerli ürün bazında hedeflenen muvaffakiyetin çok gerisinde kalmış oldu.

“Rekabet gücümüzü kaybettik”

Son periyotta ise dünyanın en yüksek enflasyona sahip ülkelerinden biri haline gelen Türkiye’de uygulamaya konan enflasyonla mücadele programı, ihracatçı şirketleri daha da zor durumda bırakmış durumda. Mehmet Şimşek idaresindeki iktisatta enflasyonun ateşini düşürmek için atılan adımlar ve bilhassa döviz kurlarının baskılanması, ihracatçıların global pazarlardaki rekabet gücünü her geçen gün azaltıyor.

Geçtiğimiz günlerde ihracatçıların yaşadığı külfetlere dikkat çeken bir açıklama yapan Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe, “Global yarıştan kopmamak için ihracatçının acil dayanağa ihtiyacı var” dedi. Türkiye’deki yüksek maliyet artışlarının Türkiye’yi Avrupa’dan daha pahalı bir ülke haline getirdiğine işaret eden TİM Başkanı, “Özellikle hazır giyim ve dokuma aynıi emek ağır dallarda rekabet gücümüzü büyük ölçüde kaybettik” diye konuştu. Mustafa Gültepe’ye göre yaşanan pazar kaybının en çok önemli nedeni, dolar kurunun baskılanıyor olması.

İhracatçılar ne istiyor?

DW Türkçe’ye konuşan ihracat dünyasının çok önemli temsilcileri de TİM Lideri’nin şikayetlerini doğruluyor. TİM Başkanvekili ve İstanbul Demir ve Demir Dışı Metaller İhracatçıları Birliği (İDDMİB) Başkanı Çetin Tecdelioğlu, enflasyon yükselirken Merkez Bankası müdahaleleri ile döviz kurlarının artmamasının ihracatçı şirketleri iş yapamaz hale getirdiğini belirtiyor. “Enflasyonla benzer paralellikte giden genel masraflarımız çok önemli artmakta. Bunlarla ihracatta mücadele etmemiz mümkün olmuyor” diyen Tecdelioğlu, giderek global piyasalarda rakip ülkelerle mücadele edemediklerine vurgu yapıyor. Tecdelioğlu’na göre, bir an önce ihracatçı şirketler için farklı bir kur siyaseti, özel faiz ve vergi dayanağının hayata geçirilmesi gerekiyor.

“Avrupa’da müşteri kaybediyoruz”

Akdeniz Ağaç Mamülleri ve Orman Ürünleri İhracatçıları Birliği (AKAMİB) Başkan Yardımcısı Bülent Aymen de DW Türkçe’ye yaptığı açıklamada, şirketlerin bilhassa Avrupa ülkelerine ihracatta büyük zahmetler yaşamaya başladığına dikkat çekiyor.

Bastırılmış kur sebebi ile uluslararası pazarlarda fiyat rekabeti yapamadıklarını, yurtiçinde ise finans kaynaklarına erişemediklerini ifade eden Aymen, “Bu nedenle de işletme sermayeleri eriyor. Son periyotta bilhassa Avrupalı müşteriler, 180 güne varan vade istiyorlar. Türkiye’de finansmana erişimdeki kasvetler sebebi ile bu vadeleri vermek mümkün değil. Bu yüzden müşterilerimizi kaybediyoruz” diye konuşuyor.

İhracat yapan şirketlerin, bilhassa KOBİ ölçeğindeki küçük şirketlerin ihracat pazarını kaybetmemek için fiyatlarını düşürdüğünü ve adeta ‘zararına’ satış yaptığını kaydeden Aymen, “Ama bu durum sürdürülebilir değil. Firmalar bu şekilde ayakta kalamaz. İhracat pazarlarımızı kaybetmememiz için Eximbank kredileri, reeskont kredilerinin artırılması lazım, ayrıyeten enerji dayanağı verilmesi lazım” şeklinde konuşuyor.

“Döviz dayanağı artırılmalı”

Hükümet, ihracatçının kur ziyanını hafifletmek gayesiyle birtakım tedbirler alsa da, ihracatçılar bu tedbirlerin yetersiz olduğu görüşünde. Örneğin Ocak 2024’ten itibaren ihracatçı firmaların yurt dışı kaynaklı dövizlerinin TCMB’ye satışı sırasında, verecekleri taahhüt karşılığında TL’ye çevrilen meblağın yüzde 2’si kadar döviz dönüşüm dayanağı veriliyor.

DW Türkçe’ye konuşan Ege İhracatçı Birlikleri Koordinatör Başkanı Jak Eskinazi, küresel ölçekte mal ticaretinin ucuzladığı bir periyotta Türkiye’nin giderek daha pahalı mal satmak zorunda kaldığını, bu nedenle de ihracat suratının durduğunu söylüyor. Jak Eskinazi, “Madem enflasyonu denetim altına almak için ülkenin bu kur siyasetine ihtiyacı var, o zaman hiç olmazsa bu 2 puanlık destek 5 puana, 7 puana çıkarılsın” diyor.

“Döne döne sonunda batacağız”

İş dünyasında enflasyonla mücadelenin yükünün ihracatçı şirketlere bindiğine dikkat çeken Eskinazi, şu görüşleri dile getiriyor:

“Müşterilerimiz daha ucuza mal almak istiyor, biz ise üretim maliyetlerimizden ötürü pahalı satıyoruz. Bir fiyat girdabının içinde girmiş durumdayız, döne döne sonunda batacağız. Türkiye bu şartlarda ‘ihracatçı ülke’ olmaktan çıkmak üzere. Bu türlü giderse Türkiye bir daha kolay kolay büyük ihracat sayılarına ulaşamaz. Zira izlenen siyasetler sıcak para üzerine kurulmuş vaziyette. İhracatçı daha ne kadar dayanacak buna? Çalışanlarımız da mutsuz, hak ettikleri fiyatları vermeye çalışıyoruz ama yaptığımız ihracatta bunun karşılığı yok.”

İhracat artışı nisanda durdu

Son verilere göre, Türkiye’nin ihracatı 2024 nisan ayında geçen yılın ayına göre yalnızca binde 1 artarak 19,3 milyar dolar oldu. İthalat ise periyotta yüzde 4,2 artışla 29, 2 milyar dolar olarak gerçekleşti. 2024’ün ilk 4 ayındaki ihracat ise yüzde 2,7 artışla 82,9 milyar dolar oldu. Hükümetin 2024 ihracat maksadı ise 267 milyar dolar olarak belirlenmiş durumda. Türkiye’nin mayıs ayı ihracatı, 3 Haziran Pazartesi günü açıklanacak.