Polatlı’daki Gordion Antik Kenti neden dünya mirası seçildi?

Özge ÖzdemirBBC Türkçe Ankara’nın Polatlı ilçesindeki Gordion antik kenti, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından Dünya Mirası Listesi’ne alındı. 2012 yılından beri UNESCO Dünya Mirası Süreksiz Listesi’nde olan …

Kültür Sanat

20.09.2023 09:00

A⁺

A^-

Özge Özdemir
BBC Türkçe

Ankara’nın Polatlı ilçesindeki Gordion antik kenti, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından Dünya Mirası Listesi’ne alındı.

2012 yılından beri UNESCO Dünya Mirası Süreksiz Listesi’nde olan Gordion Antik Kenti’nin kalıcı listeye alınması için uzun müddettir çalışmalar yapılıyordu.

UNESCO Dünya Miras Komitesi’nin Suudi Arabistan’ın başşehri Riyad’da yapılan toplantısında alınan kararla Gordion, artık bir dünya mirası olarak korunacak.

Gordion Antik Kenti böylelikle, Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınan 20. kültürel miras varlığı oldu.

Gordion, dünyada en uzun süre yerleşimin görüldüğü ender alanlar arasında.

Antik kent ve etrafında yerleşim, 4 bin 500 yıldır çok fazla kesintiye uğramadan sürüyor.

Gordion’da Erken Bronz Çağı’na denk gelen ve M.Ö. 2500 yılında başlayan yerleşim, bugün antik kentin bitişiğindeki Yassıhöyük’te devam ediyor.

Antik kentteki hafriyat çalışmalarına, Pennsylvania Üniversitesi Arkeoloji ve Antropoloji Müzesi’nden Prof. Dr. Brian Rose liderlik ediyor.

UNESCO Dünya Miras Komitesi’nin toplantısı için Riyad’da olan Rose, son karar sayesinde antik kentin daha iyi korunacağını, hafriyat çalışmaları için daha kolay bütçe bulunacağını ve daha çok ziyaretçinin Gordion’a geleceğini söyledi.

BBC Türkçe’nin sorularını yanıtlayan Rose’a göre Gordion; mimarlık, ekonomi, sanat gibi alanlarda yeniliklerin görüldüğü bir antik kent:

“Uzmanlık derecesinde marangozluk işlerine rastlayabiliyoruz. Dünyanın en eski ahşap binası, en eski taş mozaikler, en iyi korunmuş ahşap mobilyalar ve dokuma işlerine burada rastlamak mümkün.”

Kral Midas’ın şehri

Gordion, antik dünyanın en çok önemli yerleşimlerinden.

Milattan önce 1. bin yılın erken periyotlarında Orta Anadolu’da karar süren Friglerin politik ve kültürel başşehri olarak biliniyor.

Friglerin Makedonya ve Trakya’dan Boğazlar yolu ile Anadolu’ya göç ettiği düşünülüyor.

Gordion, M.Ö. geç 8. yüzyılda karar sürmüş olan ünlü Frig kralı Midas’ın da kenti.

Kral Midas, hem büyük kulaklara sahip olduğunun iddia edilmesi nedeniyle “eşek kulaklı” olarak anılan, hem de dokunduğu objeleri altına dönüştürdüğü yolunda efsaneler olan lider.

Midas hakkındaki bilgilere Yunan ve Asur kaynaklarından ulaşmak mümkün.

Antik Yunan’da coğrafya ve tarih alimi olarak bilinen Strabon, krallığının Kimmerler tarafından yıkılmasının akabinde Midas’ın intihar ettiğini öne sürüyor.

Ancak Gordion’da bu türlü bir yıkım olduğuna dair kesin bir delil bulunmuyor. vakitte Midas’ın mezarı hala tespit edilemediği için öldüğünde kaç yaşında olduğu da bilinmiyor.

Kral Midas’ın altın dokunuşunun sırrı bulundu mu?

Prof. Dr. Brian Rose, Midas’ın çok varlıklı bir lider olduğunu, lakin dokunduğu objeleri altına çevirdiğine dair bir bulguya rastlamadıklarını söylüyor. “Hatta Midas’ın babası Gordios’un mezarında altın izine rastlamadık” diyor.

“O devranda aristokratların giysilerinde kullanılan kumaşlarda götit isminde özel bir boya kullanıldığını ve bunun giysileri altındanmış gibi gösterdiğini bulduk. O yüzden şimdiki teorimiz, altın dokunuşun kaynağının gerçek altın değil fakat bu olduğu yönünde.”

Rose, Kral Midas’ın yönettiği toprakların Yunanistan’dan Suriye’ye kadar uzanması nedeniyle onun Doğu’yu ve Batı’yı birbirine bağladığını vurguluyor.

Atina, Roma ve Babil ile benzer kategoride

Pennsylvania Üniversitesi Arkeoloji ve Antropoloji Müzesi’ne göre antik bir uygarlığın araç, gereç, gereç, gereç açıdan vardığı en üst seviye göz önüne alınırsa Gordion antik kenti; Atina, Roma, Pompei, Hitit uygarlığının başşehri Hattuşa ve Babil ile aynı kategoride yer alıyor.

Gordion’daki ilk hafriyatlar, 1900’lerin başında Alman arkeologlar Gustav Körte ve Alfred Körte tarafından yapıldı.

1950’lerden sonra ise hafriyatlar Pennsylvania Üniversitesi Arkeoloji ve Antropoloji Müzesi kontrolünde gerçekleştirildi.

Gordion antik kentini cazip hale getiren ögelerin Anadolu’nun çok önemli ticaret yolları üzerinde bulunması, tarihi olarak Sangarios bugün Sakarya olarak bilinen ırmağın sağladığı zenginlik ve tarıma elverişli geniş topraklar olduğu düşünülüyor.

Bir hükümdara ait Orta Anadolu’nun en büyük tümülüsü

Gordion’un etrafında, tarihi M.Ö. 9. ve 3. yüzyıla kadar uzanan, bir mezar yahut mezarlıklardan oluşan tümülüsler bulunuyor.

Polatlı Belediyesi’ne göre Gordion’un etrafında yaklaşık 85 adet tümülüs var.

Bu dorukların çok önemli bireylerin mezarları olduğu düşünülüyor.

Bu tip mezar biçimi Anadolu’da daha önce görülmediğinden bu uygulamanın Frigler tarafından bu topraklara getirildiği varsayılıyor.

Bu mezarlardan biri 50 metreyi aşan yüksekliği ile Orta Anadolu’daki bu tip mezarların en büyüğü.

Bu mezarın bir hükümdara ait olduğu ve bu hükümdarın M.Ö. 740 yılında hayatını kaybettiği düşünülüyor.

Bu mezarın kente ismini veren Frig kralı Gordios’a ait olduğuna dair güçlü bulgular var.

Büyük İskender’in geçirdiği kış ve Gordion düğümü

Gordion, Midas’ın idaresinde Frig uygarlığının başşehriydi, daha sonra Batı Anadolu’da kurulan Lydia Krallığı ve Pers İmparatorluğu güçlerin eline geçti.

Makedonyalı Büyük İskender’in M.Ö. 334’de Pers İmparatorluğu’na karşı çıktığı seferin ilk yılında Gordion’a geldiği ve kışı orada geçirdiği tahmin ediliyor.

Gordion antik kentine ait meşhur bir öbür efsane de Büyük İskender’in ziyaretine dair.

Buna göre Büyük İskender, Gordion’daki Zeus Tapınağı’nda özel bir otomobil bulunduğunu ve otomobilin boyunduruğunun gövdesine kızılcık kabuğundan karmaşık bir düğüm ile bağlandığını duyuyor.

Bir kehanete göre bu düğümü çözen kişinin bütün Asya’yı yöneteceğine inanılıyor.

Bu kehaneti gerçekleştirmek isteyen İskender düğümü çözmeyi deniyor, fakat başarısız olunca düğümü kılıcıyla kesiyor.

Bu olaydan “Gordion düğümünü kesmek” tabiri türüyor.

Bu tabir, ayrıntılarla zaman kaybetmeden sorunu kökünden halletmek manasına geliyor.

Kehanet gerçek miydi bilinmez lakin Büyük İskender’in Gordion durağından sonra Asya’da elde ettiği askeri muvaffakiyetler ortada.

Prof. Dr. Brian Rose, geçen yazki hafriyatlar sırasında Mozaik Binası ismi verilen yapıda altından ve fildişinden bir sfenks bulunduğunu, çok büyük ihtimalle Gordion düğümünün de bu binada yer aldığını ifade ediyor.

Sakarya Meydan Savaşı’ndan kalıntılar

Geç Osmanlı döneminde Gordion antik kentindeki yerleşim merkezinin Bebi köyünde ağırlaştığı tespit edildi.

Bu köy, 1921 yılında Sakarya Meydan Savaşı sırasında tahribata uğradı.

Siperler, şarapnel modülleri ve birtakım insan kalıntıları bu devirden.

4000 yılı aşkın müddettir ayakta kalan Gordion antik kentinde temsil edilen bütün devirler şu şekilde:

Bronz Çağı (M.Ö. 2500-1200), Demir Çağı (M.Ö. 1200-550), Akhamenid Pers (ya da Geç Frig) Dönemi (M.Ö. 550-330), Hellenistik Dönem (M.Ö. 3 – 1. yüzyıl), Roma İmparatorluğu (M.S. 1 – 5. yüzyıl), Ortaçağ (6-14. yüzyıl), Osmanlı dönemi (M.S. 15.-20. yüzyıl) ve 1923’te cumhuriyetin kuruluşu ile başlayan çağdaş çağ.

Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki diğer kültürel varlıkları