AYM “sansür yasası” kararının gerekçesini açıkladı

“Gerçeğe aykırı bilgi kamusal tartışmalara katkı sağlamaz”

Öte yandan gerçeğe aykırı bir bilginin kamu barışını bozmaya elverişli bir şekilde yayılması ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu tertibi ve genel sağlığı ile ilgili çok önemli kamusal menfaatleri tehlikeye atabileceği savunulan kararda, ayrıyeten gerçeğe aykırı bilginin kamusal tartışmalara da herhangi bir katkı sağlamayacağı savunuldu. Bu prestijle kuralla getirilen düzenlemenin zarurî bir toplumsal ihtiyacı karşılamaya yönelik olduğu kaydedilen kararda, şu görüşlere yer verildi:

“Bununla birlikte yalnızca halk arasında telaş, endişe ya da panik yaratmak saikiyle, ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu sistemi ve genel sağlığı ile ilgili gerçeğe aykırı bir bilginin kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yayılmasının yaptırıma bağlanması, kamu nizamının ve güvenliğinin bozulmasına karşı caydırıcı bir tesir meydana getirecektir. Bundan Ötürü kuralın kamu tertibinin ve güvenliğinin korunması ve sağlanması halindeki yasal gayeye ulaşma bakımından elverişli olmadığı söylenemez. Ayrıyeten düzenlemenin niteliği dikkate alındığında kuralda öngörülen fiilin suç olarak yaptırıma bağlanmasının objektif ve kabul edilebilir nedenlerin bulunduğu, bu tarafıyla kuralın öngörülen yasal hedefe ulaşma bakımından gerekli olduğu anlaşılmıştır.”

Suçun oluşması için dört kaideden biri kâfi olacak

Kararda, ceza hukukunda kişinin bir suç nedeniyle cezalandırılabilmesi için suçun maddi ve manevi ögelerinin birlikte gerçekleşmesi gerektiği kaydedildi. Bu kapsamda dava konusu kuralda ilk olarak fail  tarafından gerçeğe aykırı olduğu bilinen bir bilginin varlığının gerektiği anlatılan kararda, şu değerlendirme yapıldı:

“Yine kurala göre bu bilgi ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu nizamı ve genel sağlığı ile ilgili olmalıdır. Kural suçun oluşabilmesi için ayrıyeten ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu nizamı ve genel sağlığı ile ilgili olan ve fail tarafından gerçeğe karşıtlığı bilinen bu bilginin kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yayılması kaidesinin gerçekleşmesini aramaktadır. Gerçeğe aykırı bilginin kamu barışını bozmaya elverişli olma koşulu suçun maddi ögelerinden biri olarak düzenlenmiştir. Bu bakımdan bir hareketin kural kapsamındaki suçu oluşturduğu yargı makamlarınca değerlendirilirken kamu barışını bozmaya elverişliliği kanıt ve/veya olgularla ortaya konulacaktır. Son olarak suç fakat gerçeğe aykırı olduğu fail tarafından bilinen bir bilginin yalnızca halk arasında kaygı, dehşet, panik yaratma saikiyle yayılması hâlinde oluşacaktır. Bu prestijle anılan kurallardan herhangi birinin gerçekleşmemesi durumunda kuralda düzenlenen suçun oluşmayacağı açıktır.”

Kararda, ayrıyeten suçun temel biçimi için öngörülen yaptırımın tipi ve ölçüsünün, suçun nitelikli hâllerinin tehlike seviyesi dikkate alınarak belirlenen artırım oranının, verilen karara karşı ilgililerin istinaf ve temyiz kanun yollarına başvurma imkânının bulunduğu belirtilerek, “Kuralın öngördüğü sınırlamanın orantılılık prensibiyle çelişmediği, bu çerçevede kuralın ölçülülük unsuruyla bağdaşmayan bir tarafının bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır” denildi.

Karara, AYM Başkanı Zühtü Arslan, Başkan Vekili Hasan Tahsin Gökcan ile üyeler Engin Yıldırım, Emin Kuz, Yusuf Şevki Hakyemez ile Kenan Yaşar muhalefet etmişti.

AYM Başkanı Arslan’ın karşı oy yazısı

AYM Başkanı Zühtü Arslan, karşı oy yazısında, demokratik toplum nizamının; güzele gitmeyen, toplumun bir bölümü için şok ve rahatsız edici sözlerin de ifade özgürlüğü kapsamında korunmasını gerektirdiğini kaydetti.

Dava konusu kuralın ise güzele gitmeyen ve rahatsız edici bulunan bilgilerin “gerçeğe aykırı” olduğu gerekçesiyle paylaşılmasını engellemeye ve bu hususta caydırıcı bir fonksiyon görmeye epeyce elverişli bir düzenleme olduğunu belirten Arslan, şunları ifade etti:

“Kural kaçınılmaz olarak ‘gerçeklik’ konusunda bir kontrolü, bu kapsamda alenen yayılan suça mevzu bilginin ‘gerçek’ olup olmadığı tartışmasını beraberinde getirecektir. Unutmamak gerekir ki, tarih boyunca kanıyı bastıranların en büyük münasebeti ‘gerçek’ iddiası olmuştur. ‘Hakikat’in sihirli küresine sahip olduğunu düşünenler, kendileri düşünmeyenleri ‘hakikat düşmanı’ ya da ‘sapkın’ olmakla suçlayabilmişlerdir. Türlü zaman ve yerlerde ‘gerçek’ ismine, ‘yanlış’ ve ‘yanıltıcı’ bilgilerin ve görüşlerin savunulması yasaklanabilmiş, bunları yayanlar en ağır şekilde cezalandırılabilmiştir.”

Anayasa’nın 13’üncü unsurunda yer verilen “demokratik toplum düzeni” kavramının ise farklı görüş ve kanıların bir ortada bulunmasına hizmet eden toplumsal ve siyasal çoğulculuğu gerektiğini kaydeden Arslan, bu çoğulculuğun korunmasının da her şeyden önce kamu gücüyle desteklenen bir “gerçeklik tekeli”nin bulunmamasına bağlı olduğunu vurguladı.

“Tek tipçi anlayış en büyük engel”

AYM Başkanı Arslan, “Belirtmek gerekir ki, demokratik toplumun temeli olan çoğulcu niyetin önündeki en büyük pürüz tek tipçi yaklaşımdır. Bu yaklaşımın sakıncasını geçen yüzyılın en büyük filozoflarından biri olan Wittgenstein, ‘Felsefi hastalığın ana sebebi tek taraflı beslenme, yani kişinin niyetini tek tip örnekle beslemesidir’ kelamıyla çok hoş ifade etmiştir” dedi.

Sonuç olarak, dava konusu kuralın, tanımlanması ve somut olaylara uygulanması epey güç kavramlarla ifade özgürlüğünü sınırlayan bir soyut tehlike suçunu oluşturduğunu ifade eden Arslan, “Üç yıla kadar hapis cezası öngören kuralın ifade özgürlüğünü kullananlar üzerinde caydırıcı bir tesir doğuracağı da açıktır. Bu haliyle kuralın mecburî bir toplumsal gereksinime karşılık geldiği, bundan ötürü demokratik toplum sisteminde gerekli olduğu söylenemez” dedi.

AYM Başkan Vekili: Caydırıcı tesir yaratır

AYM Başkan Vekili Hasan Tahsin Gökcan ise incelenen kuralda öngörülen ögelerin tamamının yargı yorumuna muhtaç olduğu ve bilhassa “gerçeğe aykırı bir bilgi” bulunup bulunmadığının teyidi tarafından ayrıntılı ve zaman gerektiren bir muhakeme süreci yürütülmesi gerekeceğini kaydetti. Suç için belirlenen cezanın üst sonunun 3 yıl hapis cezası olması nedeniyle tutuklama önleminin uygulanabilecek olmasının, kanıyı açıklama özgürlüğü istikametinden ölçülülük prensibine aykırı bir müdahale oluşturduğu ve önemli bir caydırıcı tesir yaratacağını aktaran Gökcan, “Suçun değinilen yapısı ve niteliği dikkate alındığında korunmak istenen hukuksal kıymetin soruşturma ve kovuşturma sürecindeki daha hafif müdafaa önlemleriyle garanti altına alınabileceği açık olduğundan bu durum kanıyı açıklama özgürlüğü tarafından açıkça ölçüsüz bir müdahale oluşturmaktadır” tabirini kullandı.

Düzenlemenin, konjonktürel periyotlara bağlı olarak keyfi yorum ve uygulamalara kapı açabileceğini kaydeden Gökcan, ‘Bu durum ise hukuk güvenliği unsuruna ve suç ve cezaların yasallığı unsuruna terslik teşkil edeceği gibi, ikinci olarak keyfilik riski bulunan ve hapis yaptırımı öngörülen bir suç düzenlemesinde yasal hedefin bulunduğu da söylenemeyecektir. Bu bakımdan buna aynı düzenlemelerde söz gelimi açık ve yakın tehlike kriterinin dikkate alınması keyfiliğe karşı teminat olabilecektir” görüşüne yer verdi.

AYM Üyesi Engin Yıldırım da muhalefet şerhinde, ifade özgürslüğüne yasal hedefler doğrultusunda müdahale yapılırken bunun dar yorumlanması, amaçladığı aşacak şekilde geniş yorumlanmaması gerektiğini kaydetti. Aksi halde, ifade özgürlüğünü kullanmak isteyen kişi ve kuruluşlar üzerinde önemli bir caydırıcı tesir ortaya çıkacağını kaydeden Yıldırım, bu türlü bir durumun da demokratik toplum tertibinin oluşmasına ve gelişmesine olumsuz tesir yapacağını vurguladı.