İneklerde kuş gribinin yayılması, insanlar için ne kadar risk barındırıyor?

BBC’den David Aaronovitch’in tahlili.

Enfekte inekler virüsü birbirlerine bulaştırmaya başladı

H5N1 virüsü ilk olarak 1996 yılında Çin’in Guangdong eyaletinde bir pazardaki kazlarda ortaya çıktı.

O vakitten beri dünya çapında tavukların ve yabani kuşların enfekte olduğu çeşitli salgınlar meydana geldi.

Covid-19 dünyayı kasıp kavururken, kuş gribine yol açan H5N1 virüsü de süratle yayılmaya başladı ve hem kümes hayvanlarının hem de yabani milyonlarca kuşun vefatına yol açtı.

Virüs, dünyanın dört bir yanındaki fok ve deniz aslanı popülasyonlarını etkilemenin yanı sıra İspanya’daki bir vizon çiftliğinde ve Kuzey Kutbu’ndaki kutup ayılarında da görüldü.

Hepimiz bundan sonra ne olacağını merak ediyoruz ve birkaç hafta önce yanıtımızı aldık.

Mart ayında Teksas ve Kansas’taki çiftçiler ineklerinin iştahsız olduğunu ve daha az süt ürettiğini bildirmeye başladı ve akabinde hayvanların H5N1 testleri pozitif çıktı.

Bunlar yalnızca rastlantısal bulaşma sonucu ortaya çıkan münferit olaylar değildi; inekler virüsü birbirlerine bulaştırıyordu.

Deli dana virüsü nedeniyle Avrupa ve İngiltere’deki inekler takip ediliyor

Mart ayından bu yana H5N1’in ABD’nin 9 eyaletindeki inek popülasyonları arasında görüldüğü teyit edildi.

Bilim insanları hala virüsün nasıl yayıldığını tespit etmeye çalışıyor.

Johns Hopkins Halk Sağlığı Fakültesi’nde epidemiyolog olan Dr. Caitlin Rivers, “Bilim insanları sütte çok yüksek düzeylerde virüse rastlıyor. Şu anda süt sağım ekipmanları bulaşma yollarından biri olabilir aynıi görünüyor” diyor.

Rivers, virüsün eyaletler arasında yayılmasının, enfekte ineklerin eyalet sonları boyunca hareket etmesinden kaynaklanabileceğini düşünüyor.

ABD’de sığır hareketlerinin nezareti ve raporlanması, 1990’lı yılların ortalarındaki meczup dana virüsü (BSE) salgınlarının akabinde tüm ineklerin takip altına alındığı İngiltere ve Avrupa’ya kıyasla epeyce sınırlı.

Bilim alanında çalışan gazeteci Kai Kupferschmidt, ideal olarak kaç ineğin semptomsuz taşıyıcı olduğunu bilip kanda antikor test etme kapasitemizi hızlandırmamız gerektiğini söylüyor.

Teksaslı bir tarım emekçisine bulaşması ne manaya geliyor?

Mart ayında Teksas’ta bir tarım personeli hasta ineklerle direkt ve yakın teması sonrasında semptom göstermeye başladı.

İşçi tedaviden sonra tamamen düzgünleşti. Yapılan testler ise virüsün mutasyona uğrayarak göğüslü hücrelerine daha iyi adapte olduğunu gösterdi.

Dr. Rivers, bu özel mutasyonun öbür hiçbir yerde tespit edilmediğini, bundan ötürü virüsün yalnızca bu hadisede mutasyona uğramış olabileceğini söylüyor.

Yani şimdi H5N1’in insanlara bulaştığı bir noktada değiliz, tahminen buna yakın bile değiliz. Kai Kupferschmidt, gelecek hafta yahut gelecek ay bir H5N1 pandemisi yaşayacağımıza kuşkuyla yaklaşsa da virüsün insanlara yaklaştığını söylüyor.

Kupferschmidt, “Bir pandemi içinde olmamamızın nedeni, biz insanların bu durumda doğru reaksiyonları vermemizle ilgili değil” diyor ve devam ediyor:

“Bence bunun tek sebebi virüsün şu ana kadar insanlara bulaşma konusunda epey kötü olması. Yani birtakım açılardan bu virüsün değişme kapasitesinin merhametine kalmış durumdayız.”

Sorun da tam olarak bu: H5N1’e mutasyona uğraması için epey iyi bir ortam sağlıyoruz ve bunu gereğince yaparsak virüsün kendisini insanlar için uygun hale getiren bir duruma ulaşması çok mümkün.

İnsanlar virüsü birbirlerine bulaştırmaya başlarsa ne olur?

Virüs hayvanlardan insanlara çok az bulaşıyor.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) 2003’ten 2024’e kadar 23 ülkede insanlar arasında 889 H5N1 olayı tespit edildiğini kaydediyor.

Bu olayların yarısından biraz fazlası vefatla sonuçlanırken çok sayıda vaka tespit edilmediği için mevt oranının aslında çok daha düşük olması mümkün.

İngiltere’deki ineklerde bildirilmiş herhangi bir H5N1 olayı bulunmuyor.

Pirbright Enstitüsü’nde kuş virolojisi kümesini yöneten Profesör Ian Brown, İngiltere’nin Avrupai hastalık özelliklerindeki değişiklikleri takip etmek ve izlemek için tasarlanmış çok güçlü hayvan sağlığı sistemlerine sahip olduğunu söylüyor.

Brown, “Eğer ineklerin süt üretimindeki bildirilen düşüş çok önemli ölçekte olsaydı bu fark edilir ve muhtemelen takip edilirdi” diyor.

Bu bilgiler ışığında ve Covid-19’un akabinde aşı hazırlığı konusunda da sorularınız olabilir.

WHO, yeni ortaya çıkan influenza virüsü tiplerini tartışmak üzere yılda iki defa toplanıyor. Prof. Brown ABD’deki sığırlarda görülen H5N1 virüs cinslerine uygun aşıların aslında mevcut olduğunu söylüyor.

Virüslerin mutasyona uğrayıp yayılabileceği şartların yaratılmasına yardımcı olduğumuzi, vakitte onları takip etme ve onlara karşı savunma geliştirme konusunda da çok daha iyi hale geldik.

Bundan sonra buna savunma düzeneklerine gereksinimimiz olmamasını umalım.