Prof. Dr. Esin Davutoğlu Şenol’dan salgın uyarısı: Şiddetli bir salgın yaşıyoruz, besin güvenliğiyle ilgili ciddi sorunumuz var

Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Esin Davutoğlu Şenol; salgın hastalıkların artışı, artışın nedenleri, hastalığın belirtileri ve şahısların alması gereken tedbirlerin neler olduğunu anlattı. Şenol, besin güvenliği ile ilgili önemli meseleler olduğuna dikkat çekerek, “Türkiye’nin dört tarafında şiddetli bir salgın yaşıyoruz. Sağlık otoritesinin sistemi koordine edipaile doktorlarıyla akademiyi ve pediatristlerle, enfeksiyoncuları bir araya getirip yolu çizmesi lazım” tabirlerini kullandı. Covidin yeni varyantlarına da işaret eden Davutoğlu Şenol, “Bu mevsimin en çok önemli virüsü doğrusunu isterseniz Covid. Covid’in yeni varyantları. Üç seferdir hazırlanan yeni aşılar da Türkiye’ye girmiyor. Bundan Ötürü biz hala Covid nedeniyle hastaneye yatışlar ve hastanede yatan hastalardan kayıplarla da karşılaşıyoruz” diye konuştu. 

Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Esin Davutoğlu Şenol, yurt genelinde salgın hastalıkların artışıyla birlikte, hastaların dikkat etmesi gereken noktaları, salgının belirtilerini de dikkate alarak nasıl bir yol izlemesi gerektiğini değerlendirdi. Anka Haber Ajansı’na konuşan Davutoğlu Şenol şunları söyledi:

“Salgının esas belirtilerinden biri, ishal halinde günde altı seferden fazla dışkılama olup bu dışkılamanın sıvı kaybına yol açacak seviyede olması. Sıvı kaybı çabuk gelişecek insanlar yani hamileler, yaşlılar, küçük bebekleri. Onlarda altıdan fazla dışkılama söz hususuysa hastaneye sıvı desteği için götürülmeli. Önce sıvı desteği. Sahaya da bunun notunun iyi verilmesi lazım. Ateş 38.5 derecenin üzerinde ve kanlı ishal varsa, karın ağrıları çok barizse ve artık kafasını yerinden kaldıramıyorsa o zaman hastanelerde kesinlikle bizim dışkı testi dediğimiz mikrop testlerinin yapılması lazım. Hangi mikrobun olduğu tespit edilemiyorsa mikroskoptan lökosit olup olmadığına bakarız. Ona bakıldığında lökosit görülüyorsa antibiyotik verilebilir.o antibiyotik hiçbir zaman şimdi sahada çok hakim bir biçimde verilen ikili üçlü antibiyotik değil. Tek bir antibiyotik veriyoruz. İlk dozunda yanıt veriyorsa kesiyoruz. Ya da en fazla 3 gün sürdürüyoruz.”

“Besin güvenliği ve çevre sıhhatiyle ilgili önemli problemimiz var”

Yaşanan salgının tek bir merkezde değil, ülke genelinde şiddetli yaşandığını ve bilinmeyen çok sayıda salgın olduğunu belirten Davtuoğlu Şenol, şöyle devam etti:

“Kış uzunluğu iki, üç, dört, sefer büyük dalgalar yapan farklı farklı virüsler var. En çok grip ve Covid-19 ile acilleri dolduran harikulade bir yükle karşılaştık. Burada esirgeyici hekimlik dediğimiz şeyin kıymeti ortaya çıkıyor. Gribin ve Covid-19’un aşıları var. Covid-19 aşısı gelmiyor artık Türkiye’ye. Gribin de gelmesine karşın milyonlarca doz aşısı imha ediliyor. Zira aşının neden gerektiği, insanlara kamu otoritesi tarafından söylenilmiyor bizler söylesek bile. Dolayısıyla kronik hastalık yükü dediğimiz yükü de çok yüksek olan Türkiye’de acillere başvurmayı gerektiriyor. Acil müracaatları biz hiç sevmiyoruz ve onaylamıyoruz. Zira acile gelen diğer hastaları riskte bırakıyor.

Şimdi de benzersını analoğu olan ishalleri görüyoruz. Şiddetli bir salgın yaşıyoruz Türkiye’nin dört tarafında. Hani küçücük bebeklerden ileri yaştaki insanlara kadar. Salgın bu türlü olunca iki şey üzerinde duruyoruz. Birincisi, besin güvenliği ve çevre sıhhatiyle ilgili önemli sıkıntımız var. Besin tedariki ile ilgili kontrol sıkıntımız var. Hayvan hastalığı meselemiz var. İkincisi ise bu bir viral salgın. Norovirüs salgını. Çoğunlukla bulduğumuz bu. Bu da insanlara parmağınızın ucuyla dokunsanız bulaşıyor ve aslında bunların anlatılması gerekiyor. Türkiye’nin öteki bölgelerinde de diğer salgınlar var. Siz duymuyorsunuz bile. Mesela işte Tularemi dediğimiz bir hastalık var. Ormanlık alanlarla insanların yakınlaşması ile bulaşıyor. Ormanlık alanların insanlara barınmak için verildiğini görüyoruz. Bundan Ötürü çok çeşitli problemlerimiz var. Tavşan temasıyla bulaşıyor diyoruzfakat tavşanların dışkılarının karıştığı sular ve o suların şebeke sularına karışması çok boyutlu salgınlarımız var. Bilhassa de zelzele bölgesi çok göz arkası ettiğimiz bir bölge. Biz bunları biliyoruz, yaptığımız toplantılarda konuşuyoruzyetemiyoruz. Merkezi otorite ile birlikte hareket ediyor olmamız lazım.”

“Sağlık sistemi dediğimiz şey binalardan ibaret değil”

Davtoğlu Şenol, salgın hastalıklar için risk gruplarının daha fazla titiz olması gerektiğini ve sağlık otoritelerinin sistemi süratlice koordine etmesi gerektiğini ifade ederek, şunları kaydetti:

“Solunum yolları enfeksiyonlarına gelince; 75 yaşın üzerinde olmak çok önemli bir kırılganlık. Şeker altta yatan astım yahut KOAH hastalıkların olması, kanser kemoterapisi alan hastalarda, ateşin olması, halsizliğin olması, soluk alıp vermekte zorluğun olması, bitkinliğin olması. Burada ileri yaş için bir not koymak istiyorum. İleri yaş hastaların çok önemli enfeksiyona karşın ateşi çıkmayabilir. Onların şuur durumundaki değişiklikler yani uykuya meyil, yerinden kalkamamak, mevcut olan hastalıklarının berbatlaşması ve yeme içme isteksizliğinin olması hastanelere gitmek için sebeptir. Hastaneler randevu sisteminde bu hastaları benim söylediğim grupları alanla koordine olup önceliklendirmelidir. Birinci basamakla üçüncü basamak birbirine bağlanmalı, ortada ikinci basamak olmalı, yeşil alanlar tümden kaldırılmalı.

Aciller, gece polikliniği değildir. Pek çok insan kalp krizi geçirirken doktor ishalle ilgilendiği için dakikalar kaybediyor ki onlar için ölümcüldür bu. Sağlık sisteminin karşılık veremediği hasta yükünü neredeyse tek başlarına omuzluyorlar. Büyük vilayetler dışındaki yerlerden de çok fazla hasta akışı var. Örneğin benim çalıştığım kurumda haftada bir randevular açılıyor ve açıldığı anda 2 saat içinde tümü doluyor. Bu aslında ülkede sağlık meselesinin birey düzlemindeki boyutunu gösteriyor. Sağlık sistemi dediğimiz şey binalardan ibaret değil. İyi binalar yaparak sağlık sistemini yönetemiyorsunuz. Hasta, tabibe ulaşmakta zahmet çekiyor. Doktor, çok fazla hasta bakmasına karşın hastayı bir türlü tatmin edemiyor. Başvuran hasta da aldığı hizmetin kalitesi konusunda hiçbir zaman emin olamıyor. Çok boyutlu sıkıntılarla bir düğüm haline gelmiş durumda sağlık sistemi.”

“Covid-19 pandemisi, öbür virüslere bağışıklığımızı çok düşürdü”

Davutoğlu Şenol, Covid’in yeni varyantlarının tekrarlarla geldiğini ifade ederek, şunları belirtti:

“Bu mevsimin en çok önemli virüsü doğrusunu isterseniz Covid. Covid’in yeni varyantları. Bunun hiç bitmeyeceğini söyledik biz bir kademeden sonra. Üç seferdir hazırlanan yeni aşılar da Türkiye’ye girmiyor. Bundan Ötürü biz hala Covid nedeniyle hastaneye yatışlar ve hastanede yatan hastalardan kayıplarla da karşılaşıyoruz. Covid’in yeni varyantları tekrarlarla geliyor. Yani siz güzelleştiğinizi zannediyorsunuz. Testiniz negatifleşiyor. Evet Covid pandemisi diğer virüslere karşı bağışıklığımızı çok düşürdü. Zira bizim bağışıklık sistemini çok ilgilendiren bir savunma sistemimiz var lenfrositler diye. Onları hastalandıran bir virüs zira. Tekraren Covid geçirmenin kendisi de uzamış Covid dediğimiz zati bağışıklık sistemi sorunlarıyla giden bir süreç. Biz bu olayları tanılayıp tespit edip kamuoyuyla ve doktorlarla paylaşmak durumundayız.

Biz bunu herkes her şeyi bilsin, siz de sağlık okur yazarı olsun diye yapmıyoruz. Bu tespitler doktorlarla paylaşılırsa doğru yönetilir sağlık sistemi. Böylelikle insanlar vakit kaybetmez, gereksiz antibiyotikler almak durumunda kalmaz diye söylüyorum. Mesela demin dedim ki salgın gibi nörovirüs. Orada verilmemesi gerekiyor ishallere. Antibiyotik verirseniz süreci daha da uzatıyorsunuz.fakat antibiyotik verilmesi gereken bir ishalmiş ortaya çıkıyor. Yani ateşle ortaya çıkıyor. Karın ağrılarıyla ortaya çıkıyor. Sağlık otoritesinin sistemi koordine edip derhal aile tabipleriyle akademiyi ve pediatristlerle, enfeksiyoncuları bir araya getirip alarme edip yolu çizmesi lazım. Böylelikle de basitçe insanlara biz diyebiliriz ki şunlar evinde dursun. Gelip sağlık sistemini tıkamayın.fakat sorun yaşayabilecek olan şahıslar bunlar. Onlar gelsin diyebiliriz.

Öncelikle konak dediğimiz faktör çok önemli. Yani 75 yaşın üzerindeki insanlar hem teneffüs yolu enfeksiyonlarına hem Covid-19’a hem de ishale çok önemli reaksiyonlar verebilir ve ölümcül seyredebilir. İkinci olarak kanser hastaları ve bağışıklığı baskılanmış hastalar ki Türkiye’de hayli çok önemli bir sayıları var bu hastaların. Kısır döngü halinde birbirine dolana dolana, insanlar hiç güzelleşmeden bir uzamış ve süründüren tablolar. Söylediğim özellikleri olan hastaları biz kaybediyoruz ve neden kaybettiğimizi kayıtlamadan kaybediyoruz. Aslında bu çağda, bu evrede bulaşıcı hastalıktan kaybediyoruz biz bu hastaların çoğumuzu.”

“Aciller gece polikliniği değildir”

Gelişmiş dünyada tabiplerin hasta sayısına ve hastane acil servislerinin “gece polikliniği” olarak kullanılmasına değinen Davutoğlu Şenol şöyle devam etti:

“Salgın hastalıklarla mücadelede, toplumların ve sağlık sistemlerini güçlendirmesi için atılması gereken adımlar var. Yetişmiş insan gücünün nitelikleriyle ilgili güçlendirici etkiyi yapmak lazım. Bu insanların bir fizikî ve zihinsel güce muhtaç olduklarını anlayıp fizikî ve zihinsel güçlerini en iyi kullanacakları zaman ayarlamalarına izin vermek lazım. Bizim eş bedelimiz olan tabipler gelişmiş dünyada 5-8 hasta görüyorlar günde. Türkiye bu sistemi sahada farklı bir şekilde desteklemek zorunda. Doktorlara yardımcı olabilecek. Biz ona paramedikler deriz. İstihdam bekleyen sayısız sağlık işçisi var biliyorsunuz. Daha da yetiştirmek mümkün. Ve aslında bizim meskenlerinde tutmak dediğimiz, hastaları konutlarında tutmaya dönük yolları çizerek ve gerekirse meskenlerinde bakım sistemini hareketlendirerek o hastalar için hastanelerdeki yükü önemli hastalara ayırmak üzere azaltmamız lazım. Bu dediklerinden tabip sayısının artışı çok zaman alacak ve Türkiye’de büyük tabip açığı var. Vaktinde hesaplanılmamış bir şey. Uzmanlık alanlarının da iyi hesaplanması gerekiyor. Türkiye’nin en çok aile doktoruna ihtiyacı var kesinlikle düzgünce yerleştirip, üzerlerindeki yükü azaltıp esirgeyici hekimlikte tutmak lazım onları. Ortada kesinlikle ikinci basamak hastanelere gereksinimimiz var. Ayrıyeten hastaneler randevu sisteminde bu hastaları benim söylediğim grupları alanla koordine olup önceliklendirmelidir. Birinci basamakla üçüncü basamak birbirine bağlanmalı. Ortada ikinci basamak olmalı yeşil alanlar tümden kaldırılmalı. Aciller gece polikliniği değildir. Pek çok insan kalp krizi geçirirken doktor ishalle ilgilendiği için dakikalar kaybediyor ki onlar için ölümcüldür bu.” (ANKA)